گفت و گوی اختصاصی شنبه‌شهر با نوید سعیدی رضوانی

درباره کودک و شهر دوستدار کودک

 

طی دهه 80، تهران از سوی سازمان یونیسف به عنوان دبیرخانه پروژه «شهر دوستدار کودک» انتخاب شد. از آن زمان تاکنون مجموعه­‌ای از اقدامات و نشست‌­ها در سطح مدیریت شهری تهران جهت تبدیل پایتخت به" شهر دوستدار کودک" صورت گرفته است. از پس این توجهات و پرداخت­‌ها‌ این پرسش قابل طرح است: «آیا تهران توانسته در راستای بهبود وضعیت کودکان و احیا حقوق آن‌ها گام‌­های موثری را بردارد؟». در پیِ ­پاسخ به پرسش مزبور، به سراغ دکتر سعیدی رضوانی از پژوهشگران حوزه مطالعات ­شهری رفتیم. دکتر رضوانی پژوهش‌­های متعددی را در خصوص موضوع «شهر وکودک» انجام داده است که از متاخر­ترین این پژوهش‌ها می­‌باید به کتاب "شهر­دوستدارکودک" اشاره کرد.

 

ـ جناب دکتر رضوانی، شاهدیم که موضوع کودک در جهان معاصر اهمیت ویژه‌­ای یافته است به گونه‌­ای که سازمان‌­ها و نهاد­های متعددی امروزه در خصوص رفاه و حقوق کودکان فعالیت دارند. بفرمایید از چه دوره تاریخی اهمیت به کودکان در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفت؟

در طول تاریخ شاهد ضرورت توجه به حقوق کودکان به خصوص تعلیم و تربیت­شان هستیم؛ به طور مثال افلاطون مبتنی بر این که شخصیت افراد در دوران کودکی شکل می­‌گیرد، ایده تربیت همگون کودکان را مطرح می‌­کند. افلاطون معتقد بود که کودکان را باید در سنین پایین از خانواده جدا و مهارت­‌هایی را به آنها تعلیم داد.

در دوران معاصر و بعد از جنگ جهانی دوم، ذیل اعلامیه حقوق بشر و گفتمان­‌های پیرامون دموکراسی، شاهد توجه ویژه­‌ به موضوع کودکان هستیم. به طوری که از دهه 1970 مطالعه و تحقیق در خصوص کودکان و ارتباط­ با محیط پیرامونشان بیش­ از پیش مورد توجه پژوهشگران قرار گرفت و موضوعاتی مانند ارتباط بین محیط مسکونی، پارک­‌ها و زمین­‌های بازی با میزان اجتماعی بودن کودکان و میزان دسترسی به این فضا­ها و امنیت­ کودکان مورد بررسی قرار گرفت. همچنین در دهه 1990 توجه خاصی به ارتباط بین طراحی محیط‌­های زندگی کودکان و فعالیت‌­های جسمانی و سلامتی آنان مطرح شد.

ـ همچنین امروزه شاهد طرح موضوع کودک در حوزه «مطالعات شهری» هستیم به طوری که در حیطه برنامه­‌ریزی و طراحی شهری، نظرات متعددی مطرح شده است. پرداخت به موضوع کودکان از منظر «مطالعات شهری» از چه زمان و توسط چه کسانی طرح شد؟

بررسی وضعیت کودکان در مناطق شهری، گسترش فقر در شهرها و حضور کودکان کار در سطح کلانشهرها، بهداشت و سلامت روانی کودکان، زمینه­‌های طرح و مداقه بر موضوع کودک در شهر را تقویت کرد. برای نخستین بار موضوع کودکان و شهر در سال 1996 به عنوان یکی از نتایج کنفرانس اسکان بشر سازمان ملل با عنوان« ساخت و تبدیل شهرها به مکان زیست­‌پذیر برای همگان» مطرح شد و اهمیت توجه به رفاه کودکان و پاسخ دادن به نیازهای آن­ها در شهرها مورد توجه قرارگرفت. همچنین با مرور تجربیات جهانی در حوزه شهرسازی شاهد آن هستیم که نظریه پردازانی مانند "کلارنس پری و اشتیان" واحد­های همسایگی خود را بر اساس توجه به کودکان و دسترسی آنان به دبستان مطرح می­‌کنند. از دیگر سو، افراد سرشناسی مانند "جین جیکوبز" و "کوین لینج" و "دیود دریسکل" اهمیت مشارکت کودکان را در مطالعات و نظریات خود مطرح کرده‌­اند.

ـ جناب دکتر رضوانی آن هنگام که از «شهر دوستدارکودک» صحبت می­‌شود به طور مشخص چگونه شهری مدنظر است؟

اولین بحثِ «شهر دوستدار­کودک» حقوق کودکان است. در واقع شهری را می‌­توان دوستدار کودک نامید که حقوق کودکان در آن رعایت می­‌شود و کودکان در آن به صورت فعالانه حضور داشته، مشارکت می­‌کنند و از خدمات اساسی همانند مراقبت­‌های بهداشتی و آموزشی بهره می­‌برند و با گیاهان و حیوانات در ارتباط­‌اند. لازمه این مهم، وابسته به وجود سیستم محلی مبتنی بر حاکمیت خوب است که به کودکان اجازه می­‌دهد آزادانه به بیان عقاید خود بپردازند و تصمیم­‌گیری نهایی را بر عهده کودک می­‌گذارد. به عبارتی دیگر می­‌توان گفت در واقع شهری که به کودکان امتیاز می­‌دهد و حقوقی را برای کودکان قائل می­‌شود، شهری است که کودکان در آن تکلیف ندارند اما از حقوق بسیاری بهره­‌مند هستند.

- همان گونه که مستحضرید، تهران در سال­ 1388 از سوی یونیسف به عنوان دبیرخانه پروژه «شهر دوستدار کودک» انتخاب شد. به‌­نظر جنابعالی تهران طی سال­‌های طی شد که قریب به یک دهه است به ویژگی­‌های «شهر دوستدار کودک» نزدیک شود؟

در سال 1388 در پی اقدامات جهانی و با توجه به تعهدات پذیرفته شده در خصوص «شهر دوستدار کودک»، بر اساس پیشنهاد بنده و حمایت­‌های آقای دکتر احمد مسجد جامعی و محمد حسین بوچانی مصوبه « شهر دوستدار کودک» تهیه شد. پیرو مصوبه مذبور، اداره کل آموزش­‌های شهروندی به عنوان مجری مصوبه مذکور انتخاب شد و طی سال‌­های اخیر تلاش­ و اقدامات گوناگونی مانند برگزاری جشنواره­‌ها و رویداد­ها جهت ساخت و توسعه مقدمات «شهر­دوستدار­کودک» انجام گرفت. اما می­‌باید اذعان داشت که در خصوص «شهر دوستدار کودک» با پیشرفت چشمگیری روبه رو نشده­‌ایم و بیشتر بند­های مطرح شده در مصوبه مذکور اجرایی نشده­‌اند. تهران برای این که بتواند به استانداردهای «شهر دوستدار کودک» نزدیک شود، راه طولانی را پیش رو دارد. لازم به ذکر است، حقوق مدنی کودکان در مصوبه مذکور به دلیل تهیه مصوبه از سوی متولیان شهری فاقد پرداخت لازم به موضوعات حقوقی کودکان است. به طور مثال، موضوعاتی چون کودک­‌ آزاری توسط والدین، میزان حضورپذیری دختران و امنیتی که مورد نیاز حضور دختران است در مصوبه مذکور دیده نشده است و موضوعاتی نیز همانند بهره­‌گیری از خدمات رایگان برای کودکان با هدف ارزان‌تر بودن حمل و نقل عمومی اگرچه در مصوبه وجود دارد اما تاکنون به مرحله اجرایی نرسیده است. به طور کلی برای تبدیل تهران به «شهر دوستدار کودک» لازم است تا به این باور برسیم که کودکان شهروندان کنونی هستند نه آینده، از همین رو باید حقوقی را برای آنان را در نظر گرفته، نیازهایشان را شناسایی و برای آن­ها خدمات لازم را فراهم کنیم.

 

 

- جناب دکتر به نظر جنابعالی آیا می­‌توان منطقه، محله و یا فضاهای شهری را در تهران شناسایی کرد که به واسطه کیفیت­‌های محیطی و کالبدیشان سازگاری و همسویی بیشتری با معیارهای «شهر دوستدار کودک» داشته باشند؟

به گمانم هنوز تحقیق دقیقی در این خصوص صورت نگرفته است، اما به نظر محلاتی که بر اساس اصول شهرسازی شکل گرفته­‌اند، همانند شهرک قدس، شهرک اکباتان و نارمک را می­‌توان به عنوان محلاتی مناسب نام برد. شهرداری تهران در راستای تحقق بخشیدن «شهر دوستدار کودک» تصمیم دارد که در ابتدا به سمت محله­‌های دوستدار کودک گام بردارد. در این راستا مناطق 2، 8 و 18 به عنوان نمونه­‌های اولیه در نظر گرفته­ شده­‌اند که با کمک یونیسف بررسی­‌هایی روی آن‌ها در حال انجام است.

- آیا محله­‌هایی در تهران به صورت بالقوه قابل شناسایی است که بتوان با ایجاد زیر ساخت­‌های لازم ظرف مدت کوتاهی آن­ها را به سوی «محله­‌ای دوستدار کودک» نزدیک نمود؟

بنده معتقدم محله­‌هایی که در محدوده­‌های بافت­‌های فرسوده قرار دارند، فرصت­‌های مناسبی را برای توسعه فضاهای بازی و آموزشی می­‌توانند در اختیار قرار دهند تا مبتنی بر مکان سازی بتوان فضاهای مناسبی را برای کودکان ایجاد کرد. به طور مثال منطقه 22 از فضای سبز زیادی برخوردار است اما سرانه آموزشی پایینی دارد و منطقه 14 از سرانه آموزشی مناسبی برخوردار است که در حال فرسودگی است. در واقع محله­‌هایی که در معرض بازآفرینی هستند از بهترین فرصت جهت ساخت و توسعه «محله­‌های دوستدار کودک» برخوردار هستند.

- جناب دکتر، تهران برای تبدیل شدن به «شهر­دوستدار­کودک» نیازمند چه راهبرد­ها و سیاست­‌های مدیریتی، برنامه­‌ریزی و اجرایی است؟

بازه کودکی تا سن 10 سالگی تعریف می­‌شود. دوره­ای که فرد بیشترین وابستگی نسبت به خانواده را دارد. شاید بتوان گفت که سطح محلات جهت اقدام از اولویت بیشتری برخوردارند به خصوص اگر بخواهیم جنسیت را در کنار بازه سنی مورد توجه قرار دهیم. به طوریکه امکان حضور دختران به تنهایی در سطح محله نسبت به سایر سطوح برنامه­‌ریزی بیشتر است. از جمله راهکارهایی که می‌­توان در سطح محله مورد توجه قرار داد، ایجاد منطقه امن خانگی، پارک­ و زمین­ بازی ایمن، ارتقا رویدادهای ­جامعه­ محور برای کودکان و خانواده­‌هایشان است. این راهکارها کمک می‌­کند تا کودکان روابط جدیدی را در محیطی امن تجربه کنند اما نباید فراموش کرد در سطوح ناحیه‌­ای و بالاتر ما نیازمند وجود فضاهایی هستیم که امکان حضور کودکان را فراهم سازد. همچنین لازم است به گروه‌­های خاص نیز توجه شود.

به نظر بنده در کناراهمیت اولویت‌­بندی به سطوح برنامه‌­ریزی شهری و تامین خدمات مورد نیاز، موضوعاتی مانند تامین امنیت، دسترسی به سیستم حمل‌­و­نقل مناسب و آموزش شهروندی حائز اهمیت است. به بیان دیگر از سیاست‌های مناسبی که جهت نزدیک شدن به معیارهای «شهر دوستدار کودک» می‌باید اتخاذ کرد، توجه و پرداخت به بحث آموزش شهروندی است.

- و به عنوان پرسش نهایی، مهمترین متولی آموزش شهروندی را چه نهاد یا دستگاهایی می­‌دانید؟

دستگاه­ ونهاد­های مختلفی در این امر نقش دارند اما مهمترین و تأثیرگذارترین متولی آموزش شهروندی را از زعم بنده «وزارت آموزش و پرورش» و «شهرداری» هستند.

 

 

اشتراک گذاری
chat نظرات

پر بازدید ترین ها

خیابان امین السلطانی که قوام یافت

خیابان امین السلطانی که قوام یافت

نویسنده : مریم میرزایی
از تهران به طهران مرا راهی نشان ده!

از تهران به طهران مرا راهی نشان ده!

نویسنده : مجید منصور رضایی
طلوعِ پایتختیِ تهران

طلوعِ پایتختیِ تهران

نویسنده : مجید منصور رضایی
طلوعِ پایتختیِ تهران  (بخش دوم)

طلوعِ پایتختیِ تهران (بخش دوم)

نویسنده : مجید منصور رضایی
فضا، زن و تجربه‌ی تهران

فضا، زن و تجربه‌ی تهران

نویسنده : مریم کریمی
حافظه می سوزانی، چند؟

حافظه می سوزانی، چند؟

نویسنده : مجید منصور رضایی
نسبت تهران با فضاهای عمومی‌اش

نسبت تهران با فضاهای عمومی‌اش

نویسنده : مجید منصور رضایی
کسوف؛ نگاهی به نسبت سینما رادیوسیتی و حافظه‌ی شهری

کسوف؛ نگاهی به نسبت سینما رادیوسیتی...

نویسنده : سعید احمدیان
میدان توپخانه، جلوه‌گاه زندگی شهر

میدان توپخانه، جلوه‌گاه زندگی شهر

نویسنده : مهنام نجفی
زنان در دارالخلافه‌ی ناصری

زنان در دارالخلافه‌ی ناصری

نویسنده : صحرا زاهد
مالوپاساژ؛ به مثابه زمین بازی

مالوپاساژ؛ به مثابه زمین بازی

نویسنده : مجید منصور رضایی
تهران، طبقه‌یِ متوسطِ تهران و سالمندِ طبقه‌یِ متوسطِ‌ تهران

تهران، طبقه‌یِ متوسطِ تهران و سالمن...

نویسنده : مجید منصور رضایی
مال‌ها، مصرف فضا یا فضای مصرفی

مال‌ها، مصرف فضا یا فضای مصرفی

نویسنده : کیارش کاظمی
آزادی بند ناف مرا بُرید

آزادی بند ناف مرا بُرید

نویسنده : حسین ذبیح
نسبت توسعه تهران با مردم، سرزمین و جغرافیایش (بخش دوم)

نسبت توسعه تهران با مردم، سرزمین و ...

نویسنده : مجید منصور رضایی